De samenstelling van nieuwe wijken staat onder druk. Waar gemeenten en corporaties streven naar gemengde buurten, zien we in de praktijk dat vrije kavels vaak terechtkomen bij kopers met de diepste portemonnee. Het gevolg: eenzijdige wijken waar starters en middeninkomens buiten de boot vallen. Kavelverloting biedt een eerlijk en transparant alternatief.
Het probleem: scheefgroei begint bij de kaveluitgifte
Bij traditionele kaveluitgifte op volgorde van inschrijving of op basis van hoogste bod ontstaat al vroeg in het ontwikkelproces een scheve verdeling. Uit cijfers van het Kadaster blijkt dat in 2023 ruim 38% van de nieuwbouwkavels in groeigebieden werd gekocht door huishoudens uit het hoogste inkomenskwintiel. Starters en jonge gezinnen met een modaal inkomen worden zo structureel verdrongen.
Daarnaast speelt speculatie een rol. Kavels die worden opgekocht met als doel ze later met winst door te verkopen, drijven de grondprijzen op en vertragen de daadwerkelijke bouw.
Eerlijke subsidieverdeling in de praktijk: een handleiding voor overheden
Wat is kavelverloting precies?
Bij kavelverloting worden beschikbare kavels via een gecontroleerde loting toegewezen aan gegadigden die aan vooraf vastgestelde criteria voldoen. Denk aan een economische of sociale binding met de gemeente, een maximale inkomensgrens of de eis dat de koper zelf op de kavel gaat bouwen (zelfbewoningsplicht).
Het principe is eenvoudig: iedereen die aan de voorwaarden voldoet, maakt evenveel kans. Dat maakt het proces niet alleen eerlijker, maar ook transparanter.
“Sinds we kavelverloting toepassen, merken we dat de wijk van meet af aan diverser is. Dat betaalt zich terug in leefbaarheid en draagvlak bij omwonenden.”
Hoe corporaties kavelverloting inzetten voor gemengde wijken
Woningcorporaties gebruiken kavelverloting steeds vaker als onderdeel van een bredere gebiedsstrategie. Door kavels in verschillende prijsklassen aan te bieden en per segment een aparte loting te organiseren, ontstaat een natuurlijke mix van doelgroepen.
Een concreet voorbeeld: in de Utrechtse regio werd bij een recente wijkontwikkeling 30% van de kavels via loting toegewezen aan starters met een inkomen tot 150% van modaal. Nog eens 20% ging naar doorstromers uit de sociale huur.
Speculatie tegengaan met slimme voorwaarden
Kavelverloting werkt het best wanneer u het combineert met aanvullende voorwaarden. De zelfbewoningsplicht is daarbij het meest effectief: kopers verplichten zich om minimaal vijf jaar zelf op de kavel te wonen.
Daarnaast kunt u denken aan anti-speculatiebedingen, bouwplicht (de verplichting om binnen twee jaar te starten met bouwen) en toewijzingscriteria met voorrang voor inwoners van de gemeente of regio.
Aan de slag met kavelverloting
Kavelverloting is geen wondermiddel, maar wel een bewezen instrument om de regie te houden over de samenstelling van nieuwe wijken. Door loting te combineren met doordachte toewijzingscriteria en anti-speculatiemaatregelen, legt u als corporatie of ontwikkelaar de basis voor leefbare, diverse buurten.
Wilt u weten hoe u kavelverloting kunt integreren in uw kaveluitgifte of gebiedsontwikkeling? Op LMS.nl vindt u meer informatie over digitale lotingsoplossingen die aansluiten bij uw proces.
