Bij elke publieke verdeling, of het nu gaat om subsidies, bouwkavels of opleidingsplekken, zijn er meer verliezers dan winnaars. De vraag is niet hoe u teleurstelling voorkomt, want dat kan niet. De vraag is hoe u ervoor zorgt dat mensen het resultaat accepteren. Het antwoord is transparantie.
Procesfairness versus outcome fairness
De sociale psychologie maakt een helder onderscheid tussen twee vormen van eerlijkheid. Outcome fairness gaat over de vraag of het resultaat rechtvaardig is. Procesfairness gaat over de vraag of het proces eerlijk was. Decennia aan onderzoek wijzen uit dat mensen een ongunstige uitkomst veel beter accepteren wanneer zij het proces als eerlijk ervaren.
Dat verklaart waarom een transparante loting tot minder bezwaren leidt dan een ondoorzichtige selectie, zelfs als het resultaat identiek is. Het is niet het resultaat dat telt, het is de weg ernaartoe.
Eerlijke subsidieverdeling in de praktijk: een handleiding voor overheden
De prijs van ondoorzichtigheid
Wanneer deelnemers niet begrijpen hoe een besluit tot stand is gekomen, vullen zij de leemte zelf in. En die invulling is zelden positief. Vriendjespolitiek, willekeur, incompetentie: het zijn beschuldigingen die organisaties treffen die hun verdelingsproces niet kunnen uitleggen.
De kosten zijn concreet: bezwaarschriften, WOB-verzoeken, negatieve media-aandacht en verlies van publiek vertrouwen. Eenmaal beschadigd is dat vertrouwen moeilijk te herstellen.
“Sinds we het volledige lotingsproces openbaar maken, inclusief de methode en de verificatiemogelijkheid, is het aantal bezwaren met 70% gedaald.”
Wat transparantie in de praktijk betekent
Transparantie is meer dan een open brief na afloop. Het betekent: vooraf publiceren hoe het proces werkt, tijdens het proces de integriteit waarborgen, en achteraf de mogelijkheid bieden om het resultaat te verifiëren.
Een cryptografisch beveiligd lotingssysteem biedt al deze drie elementen. Het reglement is vooraf bekend, de loting is wiskundig onbevooroordeeld, en het resultaat is reproduceerbaar door onafhankelijke partijen.
De investering in vertrouwen
Transparantie is geen kostenpost, het is een investering. Organisaties die structureel investeren in een controleerbaar verdelingsproces, bouwen aan een reputatie van betrouwbaarheid. En die reputatie betaalt zich terug bij elke volgende ronde, elk nieuw project en elke publieke verantwoording.
